على آقا نورى
89
خاستگاه تشيع وپيدايش فرقه هاى شيعه در عصر امامان ( فارسى )
براى اين نويسندگان ، هم در ساماندهى تعداد فرق و هم در راستاى موجّه جلوهدادن فرقهء خويش ، دستاويزى مناسب بوده است . از اينرو تلاش شده كه در بيان گونههاى فرقهاى به ويژه شيعيان نيز به گونهاى عمل شود كه به قول برخى از آنها حديث پيامبر صلّى اللّه عليه و آله راست درآيد . نگاهى به جدولى كه در پيشرو داريد گوياترين شاهد بر اين مطلب است . نمونههايى از تأثيرپذيرى برخى از نويسندگان مشهور دانش فرقهشناسى از حديث افتراق نام اثر ونويسنده آن / 1 . التنبيه والرد على اهل الاهواء والبدع ، ملطى شافعى ( م . 377 ق ) اسامى وتعداد فرقه ها / 1 . زنادقه ( 5 ) 2 . جهميه ( 8 ) 3 . قدريه ( 7 ) 4 . مرجئه ( 12 ) 5 . رافضه ( 15 ) 6 حروريه ( 25 ) ملاحظات نويسنده دربارهء حديث افتراق / نويسنده نه تنها به حديث افتراق استناد مىكند ، بلكه تعداد فرقه هاى اسلامى را نيز بر اساس مضمون عددى آن سامان مىدهد و با استناد به بخش پايانى حديث فرقهء " أهل سنت و جماعت " را ناجيه مىداند . عدول از ديدگاه هاى اهل سنت و جماعت از نظر وى هواپرستى و علامت نقصان عقل وعلم است ( ص 13 - 12 ، 91 ) . نويسنده با اين كه در آغاز از هجده فرقه امامى نام مى برد ( ص 16 ) اما در جاى ديگرى از كتاب و به منطور تطبيق كل فرقه ها با حديث افتراق تعداد آنها را پانزد فرقه مىداند ( ص 70 ) . نام اثر ونويسنده آن / 2 . الفرق بين الفرق وبيان الفرقه الناجيه منهم ، بغدادى ( م . 429 ق ) . اسامى وتعداد فرقه ها / 1 . رافضه ( 20 ) 2 . خوارج ( 20 ) 3 . قدريه ( 20 ) 4 . مرجئه ( 5 ) 5 . نجاريه 0 3 ) 6 بكريه 7 . جهميه ، 8 . ضراريه 9 . كراميه ملاحظات نويسنده دربارهء حديث افتراق / نويسنده علاوه بر استناد به حديث افتراق به سامان دهى فرقه ها براساس آن پرداخته وفرقهء هفتاد و سوم را با عنوان " اهل السنه والجماعة " كه متشكل از دو گروه اصحاب راى وحديث مى باشند ، فرقهء ناجيه معرفى كرده ، آنان را برخوردار از يك ديدگاه واحد مىداند . صعيار او در افتراق و گمراهى فرقه هاى ديگر ، عدول از ديدگاه هاى كلامى اهل سنت و جماعت است و با اين كه جز اين گروه تمامى گروه هاى اسلامى را اهل هلاكت ودوزخ مىداند ، اما براى تطبيق تعداد آنها با مضمون عددى حديث افتراق برخى از فرقه ها را از اسلامى بودن خارج كرده ، برخى ديگر را در هم ادغام مىكند ( ص 25 ) - وى بعد از شمارش فرقه ها تا هفتاد و سه مى گويد : " فضح تأويل الحديث المروى فى افتراق الامة ثلاثا وسبعين فرقة الى هذا النوع من الاختلاف " ( ص 11 ) . نام اثر ونويسنده آن / 3 . التبصير فى الدين وتمييز الفرقة الناجيه عن الفرق الهالكين ، اسفراينى ( م . 471 ق ) اسامى وتعداد فرقه ها / 1 . رافضه ( 20 ) 2 . خوارج ( 20 ) 3 . قدريه ( معتزله ) ( 20 ) 4 . مرجئه ( 5 ) 5 . نجاريه ( 3 ) 6 بكريه 7 . جهميه 8 . ضراريه 9 . كراميه . ملاحظات نويسنده دربارهء حديث افتراق / نگاه اين نويسنده نيز به حديث افتراق وتطبيق آن بر گروه اهل سنت و جماعت همانند استادش بغدادى است . به عنوان نمونه وى به منظور تطابق عددى فرقه ها با هفتاد و سه فرقه ، تعداد فرقه هاى نجاريه را كه بيش از ده فرقه هستند ، به سه فرقه وتعداد فرقه هاى كراميه را كه سه فرقه هستند به يك فرقه باز مى گرداند . ديدگاه او به تعبير خودش چنين است : " خداوند بنابر آنچه پيامبر صلى الله عليه وآله فرمود ، اين گونه اراده كرده كه فرقه هاى اسلامى به تعداد هفتاد و سه برسد . ( ص 23 - 25 ) .